Ilana Maputo ni ede Yoruba

AWON AⱾEYORI TI IGBEKALE NAN

– Ifihan obinrin gẹgẹ bi ohun elo pataki ti idagbasoke ninu ẹgbẹ oșelu ;

– Awon obinrin ati ọdọ nfi ifẹ han si igbekalẹ ilanan oșelu ;

– Iwalaye ọnan ọrọsisọ larin obinrin fun igbekalẹ eto ipinnu mimu ;

– Ikopa ti o munadoko ati daradara ti obinrin ati ọdọ ni agbawi fun akoyawọ ati gbigba

– Iwe ilanan MAPUTO jẹ olokiki lori ayelujara ati aisinipo jake jado aye laarin awọn agbegbe lati șe igbega ti awon aidogbaa ti ikopa ninu ilanan ișelu NJE ȨMA IWE ILANAN MAPUTO ?

ILEPA TI IGBEKALẸ NAN Ilepa nla ti eto nan ni latifihan ni gbogbo gberiko orilẹ-ede BENIN Iwe așẹ MAPUTO.

Apapọ awọn obinrin fun itẹsiwaju ni ifọwọsowọpọ pȩlu SIDA sini pasẹ EQUALITY NOW fun imușe Eto Iwe MAPUTO.

ILANAN IWE AṢȨ AFRIKA TI AWỌN ȨTỌ OKUNRIN ATI ENIYAN NI WAJU ȨTỌ OBINRIN ILANAN IWE AȘȨ AFRIKA TI ȨTỌ ỌKUNRIN ATI ENIYAN, NI ISOPỌ SI AWỌN ȨTỌ OBINRIN NI ORILȨ-EDE AFRIKA.

AWỌN IJOYE NINU IWE ILANAN YII:

Ni mumu ninu igbesȩ 66 ti așȩ Afrika ti ȩtọ ọkunrin ati eniyan ngbekalȩ iwasimușȩ iwe tabi adehun pataki ni akoko inilo lati fi han awọn igbesilȩ ati așȩ pẹlu ipade awọn ijoye Afrika ti așe ni asikoni ni orilȩ-ede ABEBA ni ilu Etiopi nipa awọn așeyori ati imanran igbiman ijoye afrika ti ȩtọ ọkunrin ati eniyan fun igbesilȩ iwe ȩtọ obinrin ti Afrika;

Igbesȩ 2 ti așȩ Afrika ti ȩtọ ọkunrin ati eniyan nkọsilȩ gbogbo aișododo gẹgẹ bi ipinya Ede, ẹya, iyatọ larin okunrin ati obinrin, iyatọ larin isin, iyatọ larin awọ, ipinnu oșelu ati bẹbẹlọ;

Igbesȩ 18 ti așȩ Afrika ti ȩtọ ọkunrin ati eniyan mbere lọwọ gbogbo awọn ijoye lapapọ iparȩ gbogbo aișododo si obinrin ati latijȩ alaabo ȩtọ obinrin gẹgẹ bi igbekalȩ awọn ọrọ igbimon gbogbo agbaye pata;

Ani lati mọn pe awọn Igbesȩ 60 ati 61 ti așȩ Afrika ti ȩtọ ọkunrin ati eniyan man gbogbo awọn irinșȩ gberiko ati agbaye ni waju ȩtọ ọkunrin ati awọn igbekalȩ afrika ni wiwakannan pẹlu awọn ofin agbaye ninu ȩtọ ọkunrin ati eniyan gẹgẹ bi ipinlȩșȩ pataki todaju fun iwasimușȩ ati itumon iwe așȩ Afrika ;

Fun iranti pe awọn ȩtọ obinrin di miman pȩlu idaniloju nipa gbogbo irinșȩ agbaye pȩlu ȩtọ ọkunrin, awọn majȩmu ȩtọ ilu ati ti ilu okere ni isopọ si ȩtọ ọrọ aje, awujọ ati așa, apejọ lori imukuro gbogbo iwa iyasọtọ si obinrin ati liọnan yiyan iwe așȩ afrika ti ȩtọ ati ifihan ti awọn ọmọde miiran;

Fun iranti igbekale 1325 ti alumanran aabo ti awọn orilȩ-ede Ebo nipa awọn ișe ti obinrin ninu itȩsiwaju ti Alafia ati aabo;

Ni miman pe awọn ȩtọ obinrin ati ișe patakirȩ ninu idagbasoke di sisọ ninu igbekalȩ eto awon Ebo lori igberiko gbogbo ati idagbasoke, awọn ȩtọ ọkunrin ati eniyan gbogbo ati idagbasoke eniyan;

Lori atọsọ ti ipinlȩșȩ ti itȩsiwaju jijȩ kannan larin ọkunrin ati obinrin ti ifilelȩ igbinman așȩ ti apapọ afrika, ifọwọsowọpọ titun fun idagbasoke afrika, awọn igbekalȩ gbogbo ti nfi ọwọtọ ipinnu awọn ijoye afrika fun idaniloju lilọ awọn obinrin fun idagbasoke Afrika gẹgẹ bi așepọ kannan;

Igbekalẹ afrika, Daka ati Beijine ni igbani mpe gbogbo awọn ȩgbȩ ijoye ti o pinnnu pataki lati fi si ojușe ati lati gbekalȩ awọn ọnan gidi fun ikakun awọn ȩtọ obinrin lati parȩ gbogbo ohun ilodi si ȩya obinrin;

Ni miman ișe pataki awọn obinrin nipa itọju awọn ohun igbega afrika to duro lori ipinlȩșȩ jijȩ kannan, ti alafia, ti ominira, ti iyin pẹlu iranlọwọ;

Fifi s᾿ọkan awọn igbekalȩ ati awọn irinșȩ agbegbe pȩlu ti igberiko fun nini ilepa lati parȩ gbogbo eto ohun ilodi si obinrin fun itȩsiwaju jijȩ kannan larin ọkunrin ati obinrin;

Nipa atunșe așȩ afrika ti ȩtọ ọkunrin ati gbogbo eniyan pȩlu ipinnu ȩgbȩgbȩru ijoye ati irinșȩ agbaye si ȩtọ ọkunrin fun iparȩ patapata gbogbo aișododo si obinrin, awọn obinrin afrika tun njȩ nipa iya ȩtọ wọn;

Nini idaniloju pe gbogbo ișesi ti nșe ilodi si igbesoke otitọ ti gbogbo idagbasoke obinrin ati ọdọ obinrin gbọdọ jȩ gbigbede ati piparȩ;

Jijȩ akọni imuduro itȩsiwaju imușe aabo awọn ȩtọ obinrin ni yiyọnda ni jijȩ ninu ȩkurȩrȩ ȩtọ wọn;

IGBESȨ 1: AWỌN ITUMỌN

Ninu iwe igbekalȩ yi, an mbọ nipa:

a) Ofin tito : Ofin tito apapọ Afrika ;

b) Așȩ Afrika : Așȩ Afrika ti ȩtọ ọkunrin ati eniyan gbogbo ;

c) Igbimọn Afrika : Igbimọn Afrika awọn ȩtọ ọkunrin ati eniyan gbogbo ;

d) Ipade : Ipade awọn ijoye apapọ Afrika ;

e) Aișododo si obinrin : Gbogbo ipinya ati ișe iyatọ to duro lori ȩya obinrin fun ilepa si aișododo ni jijȩ ninu ȩkurȩrȩ ȩtọ wọn ;

f) Ijoye : Awọn ijoye ninu iwe yii ;

g) Obinrin : Gbogbo eniyan ti ȩya obinrin ;

h) NEPAD : Ifọwọsowọpọ titun fun idagbasoke Afrika, ti a gbekalȩ nipa ipade

i) Ișesi buburu : Awọn iwa abi ișe buburu to mba ȩtọ obinrin jȩ, gȩgȩ bi ȩtọ si iye, si iwosan, si ȩkọ ati si iyin ;

j) UA : Ȩgbȩ Afrika ;

k) Ogun si obinrin : Awọn ișe tabi iwa tolefa ọpọlọpọ ijiya fun obinrin ninu akoko alafia, ija ati ogun.

AWỌN IGBESȨ IWE AȘȨYI:

IGBESȨ 2: Iparȩ aișododo si awọn obinrin

1. Awọn ijoye ja pȩlu gbogbo ọnan si aișododo si obinrin nipa igbekalȩ ọnan to yȩ.

Fun eyi ni, awọn ijoye pinnu lati :

a) Lati gbesinu igbelalȩ wọn, awọn ofin nipa ti ipinlȩșȩ jijȩ kannan larin Ọkunrin ati obinrin ati lati muwọn lo ;

b) Gbekalȩ ati lati gbewasi imușȩ pȩlu idaniloju awọn ọnan toyȩ ni ti ofin fun ikọsilȩ aișododo gbogbo si obinrin ati awọn ișe buburu si iwosan ati iwalaye obinrin.

c) Gbeni pataki awọn ohừn obinrin nipa ipinnu mumu ni ti oșelu, ti ofin, ati awọn eto idagbasoke ișȩ pȩlu gbogbo igbesȩ aiye ;

d) Mu awọn igbesȩ pataki ati rere fun iparȩ ninu awọn apa tabi awọn ibi ti aișododo si ȩtọ obinrin tunjȩ ohun imușe ;

e) Ran lọwọ awọn eto agbegbe, ilu, igberiko ati agbaye ni imukuro gbogbo awọn aișododo si obinrin.

2. Awọn ijoye pinnu lati yipada awọn omuràn ati iwa ti obinrin ati ọkunrin pȩlu ȩkọ ijọba nipa igbekalȩ awọn ọnan iroyin, ȩkọ ati ikede fun imukuro gbogbo ișe buburu ti ibilȩ pȩlu ișe to duro lori ero kikereju abi gigaju larin obinrin ati ọkunrin.

IGBESȨ 3: Ȩtọ si iyin

1- Ggbogbo obinrin ni ȩtọ fun apanle iyin si eniyan, lati paman aabo ȩtọ eniyan jijȩ rȩ.

2- Gbogbo obinrin ni ȩtọ fun apanle eniyan jijȩ rȩ ati fun ominira idagbasoke ararȩ.

3- Awọn ijoye gbekalȩ awọn ọnan toyȩ fun ikọsilȩ gbogbo ilodi si ȩtọ obinrin.

4- Awọn ijoye bekalȩ awọn ọnan lati muduro aabo ȩto obinrin fun apanle iyin rȩ ati aabo rȩ lati kọsilȩ aișododo gbogbo, pataki si ti ibalopọ ati ọrọ.

IGBESȨ 4: Ȩtọ si igbesi aye, iduroșinșin ati aabo

1. Gbogbo obinrin ni ȩtọ lati bọwọ fun igbesi aye rȩ, iduroșinșin ti ara rȩ ati aabo aniyan rȩ. Gbogbo awọn ọnan ilokilo, ijiya tabi itọju gbọdo jȩ ikọsilȩ.

2. Awọn ijoye pinnu lati mu igbesȩ gidi to munandoko lati :

a) Gbesoke awọn ofin to kọsilȩ gbogbo aișododo si obinrin, pȩlu ibalopọ aifȩ tabi ti a fi agbara mu boya ni kọkọ tabi ni gbangba ;

b) Gbesoke gbogbo ofin, ilana ijọba, awujọ, eto ọrọ ati igbesȩ miran pȩlu wiwo lati denan ifipajȩ ati parȩ gbogbo aișododo si obinrin ;

c) Șe idanimọ awọn idi ati abajade ti awọn aișododo si obinrin ati lati gbe igbesȩ ti o yȩ lati șe idiwọ ati iparȩ wọn;

d) Gbesoke ni igbega eto ȩkọ alafia nipasȩ ȩkọ ati awọn eto ibaraȩnisọrọ awujọ pȩlu wiwo lati parȩ awọn eroja ti o wa ninu igbagbọ așa ati ti ifalọkan, awọn ișe ati adașe ti o șe ofin ati mu ki ifarada itȩramọșȩ ati ifarada aișododo si awọn obinrin șȩ ;

e) Fi ipa mu awọn ti o ni iwa aișododo si obinrin ati lati gbe awọn eto kalȩ fun imularada wọn;

f) Șeto awọn ilana ati awọn ișȩ wiwọle lati rii daju alaye, ișodi isanpada ti o munadoko fun awọn obinrin si iwa aișododo ;

g) Șe idiwọ ti gbigbe kakiri awọn obinrin, șe idajọ awọn ȩlȩșȩ ti gbigbe kakiri yii ati idaabobo awọn obinrin ti o farahan julọ si eewu yii

h) Kọsilȩ gbogbo awọn ișoogun tabi imọ-jinlȩ lori awọn obinrin laisi așȩ ifunni wọn ;

i) Gbekalȩ awọn ohun elo ati orisun miiran fun imușe ati ibojuwo awọn ișe ti o ni idojukọ lati denan iwa aișododo si obinrin jȩ ;

j) Rii daju pe, ni awọn orilȩ-ede nibiti o tun wa, a ko fi ofin de iku lori awọn aboyun tabi awọn ọmọ-ọmu ;

k) Rii daju pe, obinrin ati ọkunrin ni iraye dọgba si ilanan ipinnu ipo asasala ati pe awọn obinrin asasala gbadun igbadun kikun ati awọn anfani ti o ni ȩri labȩ ofin asasala agbaye pȩlu idanimọ awọn iwe așȩ wọn ati iwe miiran.

IGBESẸ 5: Imukuro awọn iṣe ipalara

Awọn ijoye kọsilẹ gbogbo iṣe ipalara si ẹtọ eniyan ati ti obinrin pẹlu awọn eyii ti o tako ti ipolowo agbaye. Awọn ijoye gba gbogbo ofin ati igbesẹ miiran lati pa awọn iṣe wọnyi run ati ni pataki lati :

a) Ṣe akiyesi gbogbo awọn agbegbe ti awujọ lori awọn iṣe ipalara nipasẹ eto gẹgẹ bi eto ẹkọ alailẹgbẹ ati aijẹ pẹlu ibaraẹnisọrọ ;

b) Kọsilẹ nipasẹ igbesẹ isofin pẹlu ijẹni niya gbogbo abẹ arabinrin, irẹjẹ a ti oogun ti abuku obinrin pẹlu gbogbo awọn iwa ipalara miiran ;

c) Pese atilẹyin ti o yẹ fun awọn olufaragba iṣe ipalara nipa fi fun wọn pẹlu iṣẹ ipilẹ gẹgẹ bi iṣẹ ilera, iranlọwọ ofin ati idajọ, imanran, abojuto to pewọn bii ikẹkọ ọjọgbon lati jẹ ki wọn ṣe itọju ara wọn ;

d) Daabobo awọn obinrin ti o ni eewu ti jijẹ iṣe ipalara tabi gbogbo awọn iwa-ipa miiran, ilokulo ati ifarada.

IGBESẸ 6: Igbeyawo

Awọn ijoye rii daju pe ọkunrin ati obinrin gbadun awọn ọtọ dọgba ati pe wọn ka wọn gẹgẹ bi alabaṣiṣẹpọ dọgba ninu igbeyawo. Ni eleyi, awọn ijoye gba igbesẹ isofin ti o yẹ lati rii daju pe :

a) Ko si igbeyawo ti a pari laisi ifunni ni kikun ati ifẹ awọn mejeeji ;

b) Ọjọ ori ti igbeyawo kere fun ọmọbirin jẹ ọdun mejidinlogun (18) ;

c) Ilobinrin kan ni iwuri bi ọnan igbeyawo ti o fẹ julọ. Awọn ẹtọ obinrin ninu igbeyawo ati laarin ẹbi pẹlu awọn ibatan igbeyawo pupọ ni a daabobo ati tọju ;

d) Gbogbo igbeyawo ni lati mọ ni ofin gbọdọ jẹ kikọ ati ni iforukọsilẹ ni ibamu pẹlu ofin orilẹ-ede ;

e) Awọn tọkọtaya mejeji yan nipasẹ adehun ijọba igbeyawo wọn ati ibi ibugbe wọn ;

f) Obinrin to ni ọkọ ni ẹtọ lati tọju orukọ rẹ, lati lo bi oṣe wuu lọtọ tabi ni apapọ pẹlu ti ọkọ rẹ ;

g) Obinrin to ni ọkọ ni ẹtọ lati gbe orilẹ-ede rẹ duro ati lati gba orilẹ-ede ọkọ rẹ ;

h) Awọn obinrin ni ẹtọ kannan pẹlu ọkunrin nipa orilẹ-ede ti awọn ọmọ labẹ ipese ilodi ninu awọn ofin orilẹ-ede ati awọn ibeere aabo orilẹ-ede ;

i) Obinrin ati ọkunrin ṣe alabapin ni apapọ si aabo awọn ire ẹbi ati si ẹkọ awọn ọmọ wọn ;

j) Lakoko igbeyawo, obinrin ni ẹtọ lati gba ohun-ini rẹ, lati ṣakoso rẹ pẹlu ominira.

IGBESẸ 7: Ipinya ara, ikọsilẹ ati fifagile igbeyawo

Awọn ijoye ṣe adehun lati gba awọn ọnan to yẹ ki ọkunrin ati obinrin gbadun ẹtọ kannan ni igba ipinya ara, ikọsilẹ ati fifagile igbeyawo. Ni eyi ni, wọn rii daju pe :

a) Ipinya ara, ikọsilẹ ati fifagile igbeyawo gbọdọ jẹ nipasẹ awọn ọnan idajọ ;

b) Ọkunrin ati obinrin ni ẹtọ kannan lati bere fun ipinya ara, ikọsilẹ tabi fifagile igbeyawo ;

c) Ninu iṣẹlẹ ti ikọsilẹ, ifagile igbeyawo tabi ipinya labẹ ofin, obinrin ati ọkunrin ni ẹtọ ati ojuṣe afẹhinti si awọn ọmọ wọn. Ni eyikeyi iṣẹlẹ, iṣoro akọkọ ni lati daabobo awọn ire dara julọ ti ọmọ wọn ;

d) Ninu iṣẹlẹ ipinya ara, ikọsilẹ tabi ifagile igbeyawo, obinrin ati ọkunrin ni ẹtọ si ipin iṣedede to wọpọ ti o gba lakoko igbeyawo.

IGBESẸ 8: Iraye si idajọ ati aabo to dọgba niwaju ofin

Obinrin ati ọkunrin ni ẹtọ dọgba niwaju ofin ati gbadun ẹtọ lati ni aabo ati ere to dọgba.

Awọn ijoye gba gbogbo igbesẹ ti o yẹ lati rii daju :

a) Iraye to munadoko fun awọn obinrin si iranlọwọ ofin ati ilanan idajọ pẹlu awọn iṣẹ ;

b) Atilẹyin fun ipinlẹṣẹ ti igberiko ati agbegbe, ti orilẹ-ede, ati ti agbaye ni ifọkansi ni fifun awọn obinrin ni iraye si iranlọwọ ati iṣẹ labẹ ofin ;

c) Dida eto ẹkọ to pe deede ati ẹya miiran ti o yẹ lati ṣe afiyesi pataki si obinrin ati ni imọran gbogbo awọn ipele ti awujọ si awọn ẹtọ obinrin ;

d) Ikẹkọ ti awọn ara agbofinro ni gbogbo awọn ipele lati tumọ daradara ati lo ẹtọ dogba laarin awọn ọkunrin ati obinrin ;

e) Oniduro deede ti awọn obinrin ni awọn ile-ẹjọ, adajọ ati awọn ile-ofin ;

f) Atunṣe ti awọn ofin ati iṣe iyasọtọ lati ṣe igbega ati aabo awọn ẹtọ obinrin.

IGBESẸ 9: Ẹtọ lati kopa ninu ilanan iṣelu ati ṣiṣe ipinnu

1. Awọn ijoye ṣe iṣẹ rere kan pato lati ṣe agbega iṣakoso ipin dọgba si awọn obinrin ni igbesi aye iṣelu ti orilẹ-ede wọn nipasẹ iṣẹ idaniloju ati ofin orilẹ-ede ati awọn igbesẹ miiran lati rii daju pe :

a) Awọn obinrin kopa ninu gbogbo idibo laisi iyatọ kankan ;

b) Awọn obinrin ni aṣoju lori ipilẹ deede pẹlu awọn ọkunrin ati ni gbogbo ipele ninu ilanan idibo ;

c) Awọn obinrin jẹ alabaṣiṣẹpọ dọgba ti awọn ọkunrin ni gbogbo ipele ni agbekalẹ ati imuṣe eto imulo idagbasoke ilu ;

3. Awọn ijoye rii daju pe oniduro pọ si ti o munadoko ati ikopa ti ọkunrin ni gbogbo ipele ti ṣiṣe ipinnu.

IGBESẸ 10: Ẹtọ si alaafia

1. Awọn obinrin ni ẹtọ si igbesi aye alaafia ati ẹtọ lati kopa ninu igbega itọju alaafia.

2. Awọn ijoye gba gbogbo igbesẹ ti o yẹ lati rii daju pe ikopa pọ si ti awọn obinrin si :

a) Ẹkọ alaafia ati aṣa ti eto alaafia ;

b) Awọn ilanan fun idena iṣakoso ati ipinnu awọn rogbodiyan ni gberiko ti orilẹede, agbegbe ati ipele kariaye ;

c) Agbegbe orilẹ-ede ti ilẹ ati ti kariaye awọn ilanan ṣiṣẹ ipinnu lati ṣe iṣeduro ti ara, ti ẹmi, awujọ ati aabo ofin ti awọn asasala, awọn apadabọ ati awọn eniyan ti a fipaṣinipo, ni pataki awọn obinrin ;

d) Ni gbogbo ipele ti ilana iṣakoso ti ibudo ati ibi aabo miiran fun awọn oluwadi ibi aabo, awọn asasala, awọn apadabọ ati awọn eniyan ti a fipaṣinipo, ni pataki awọn obinrin,

e) Ni gbogbo aaye ti gbigbero agbekalẹ ati imuṣe ti atunkọ eto ifiweranṣẹ ati ti imularada,

3. Awọn ijoye n mu awọn igbesẹ ti o yẹ lati dinku inawo ologun ni pataki fun anfani idagbasoke awujọ lapapọ ati ilọsiwaju obinrin ni pataki.

IGBESẸ 11: Aabo awọn obinrin ni ogun ihamọra

1. Awọn ẹgbẹ ijoye ṣe adehun lati bọwọ ati rii daju ibọwọ fun ofin ọmọ eniyan lagbaye ti o wulo ni ipo ti rogbodiyan ihamọra ti o kan olugbe, pataki awọn obinrin.

2. Awọn ijoye gbọdọ ni ibamu pẹlu adehun wọn labẹ ofin ọmọ eniyan kakiri aye daabobo awọn alagbada pẹlu awọn obinrin ni iṣẹlẹ ti rogbodiyan ologun laibikita olugbe ti wọn jẹ.

3. Awọn orilẹ-ede ṣe adehun lati daabobo awọn oluwadi ibi aabo awọn obinrin, awọn asasala, awọn apadabọ tabi awọn obinrin ti a fipaṣinipo kuro ninu gbogbo iwa-ipa, ifipabanilopọ ati awọn ọnan miiran ti ilokulo ibalopọ ati lati rii daju pe iru iwa-ipa yii ni a ka si ẹṣẹ ogun, ipa ẹya run tabi awọn odaran si eniyan ati pe awọn irufin bẹẹ ni a mu wa si idajọ niwaju ile-ẹjọ to ni oye.

4. Awọn ijoye gba gbogbo igbesẹ to ṣe pataki lati rii daju pe ko si awọn ọmọde, paapaa awọn ọmọbirin ti o wa labẹ ọdun 18 to kopa ninu awọn ija ati ni pataki pe ko si ọmọ ti a ko sinu ogun.

IGBESẸ 12: Ẹtọ si ẹkọ ati si ikẹkọ

1. Awọn ijoye mu gbogbo igbesẹ ti o yẹ lati :

a) Paarẹ gbogbo iwa iyasọtọ si obinrin ati iri anfani dọgba ati iraye si eto ẹkọ ati ikẹkọ ;

b) Yọkuro gbogbo aburu ti o mu ki iyasọtọ yii duro ninu iwe ọrọ, awọn eto ẹkọ ati olugbohun soke ;

c) Daabobo awọn obinrin, pataki awọn ọmọbirin lodi si gbogbo iwa ibajẹ, pẹlu ibalopọ ni ile-iwe ati awọn idasilẹ miiran ijẹni ni iya lodi si awọn oluṣe iṣe wọnyi ;

d) Pese anfani gẹgẹ bi imọran ati iṣẹ imularada fun awọn obinrin ti o ni ipalara ti ilokulo ati ibalopọ ;

e) Ṣepọ iwọn akọ-abo ati eto ẹtọ ọmọ eniyan ni gbogbo ipele ti awọn eto ẹtọ ẹkọ ile-iwe pẹlu ikẹkọ awọn olukọ ;

2. Awọn ijoye mu awọn igbesẹ toja pato si :

a) Igbega si imọwe awọn obinrin ;

b) Igbega eto-ẹkọ ati ikẹkọ ti obinrin ni gbogbo ipele ati ni gbogbo awọn ẹka ni pataki ni aaye ti imọ-ijinlẹ ati imọ- ẹrọ ;

c) Igbega iforukọsilẹ ati idaduro ti awọn ọmọbirin ni ile-iwe ati ile-iṣẹ ikẹkọ miiran pẹlu iṣeto fun awọn ọmọbinrin ti o fi ile-iwe silẹ ni kekere.

IGBESẸ 13: Awọn ẹtọ eto-ọrọ ati aabo awujọ

Awọn ijoye gba ati ṣe ofin ati igbesẹ miiran ti o ni ifọkansi fun awọn obinrin ni awọn aye dọgba ni iṣẹ, ilọsiwaju iṣẹ ati iraye si eto-iṣẹ miiran. Ni opin yii, wọn ṣe lati :

a) Ṣe igbega iṣedede ni iraye si iṣẹ ;

b) Ṣe igbega si ẹtọ lati sanwo dọgba fun ọkunrin ati obinrin fun iṣẹ ti iye kannan ;

c) Rii daju pe akoyawọ ni igbanisiṣẹ, igbega ati itusilẹ ti awọn obinrin dojukọ ijẹni niya ibalopọ ni ibi iṣẹ ;

d) Ṣe onigbọwọ fun awọn obinrin ni ominira lati yan iṣẹ wọn ati lati daabobo wọn lodi si ilokulo tabi irufin nipasẹ awọn agbanisiṣẹ wọn ati nipasẹ awọn ẹtọ ipinlẹ wọn ti o di mimọ ninu iṣeduro apejọ ofin ati ilanan ni ipa ;

e) Ṣeda awọn ipo lati ṣe igbega ati atilẹyin awọn iṣowo ati iṣẹ eto-ọrọ ti obinrin pataki ni ẹka alaye ;

f) Ṣeda eto aabo ati aṣeduro awujọ fun awọn obinrin ti n ṣiṣe ni ẹka airotẹlẹ ati ṣe akiyesi wọn, ki wọn fun ifaramọ rẹ ;

g) Ṣeto ọjọ ori ti o kere julọ fun iṣẹ, ṣe idiwọ iṣẹ awọn ọmọde labẹ ọjọ-ori yii, dojukọ gbogbo iwa ibajẹ ti awọn ọmọde, ni pataki awọn ọmọbinrin ;

h) Mu awọn igbesẹ ti o yẹ lati fi iye si iṣẹ ile awọn obinrin ;

i) Ṣe onigbọwọ obinrin ni iṣaaju ati lẹhin fun isanwo asiko ibimọ ni awọn ẹka ikọkọ ati ilu ;

j) Rii daju dọgba ni owo-ori ti awọn obinrin ati ọkunrin ;

k) Ṣe akiyesi pe awọn oṣiṣẹ obinrin ni ẹtọ lati ni anfani kannan gẹgẹ bi awọn ti a fun awọn oṣiṣẹ ọkunrin ni ojurere fun ọkọ ati aya wọn ;

l) Ṣe akiyesi ojuṣe akọkọ ti awọn obi mejeeji fun eto-ẹkọ ati idagbasoke awọn ọmọ wọn, ni ojuṣe keji iṣẹ awujọ kan eyiti ipinlẹ ati aladani ni lati ṣe ;

m) Mu awọn ofin ati ilanan iṣe deede lati dojukọ ilokulo tabi lilo awọn obinrin fun awọn idi ti ipolowo ipalopọ iwokuwo tabi ni mumu iyin wọn kere.

IGBESẸ 14: Ẹtọ si ilera ati iṣakoso awọn iṣẹ ibisi

1. Awọn ijoye bọwọ ati gbega ẹtọ ilera awọn obinrin pẹlu ibalopọ ati ilera ibisi. Awọn ẹtọ wọnyi pẹlu :

a) Ẹtọ lati lo iṣakoso lori irọyin wọn ;

b) Ẹtọ lati pinnu lori alaboyun wọn iye ọmọ ati aye ibi ;

c) Ominira lati yan ọnan oyun ;

d) Ẹtọ si aabo araẹni ati lati ni aabo lodi si akoran ti a tan kaakiri nipa ibalopọ pẹlu VIH/ SIDA ;

e) Ẹtọ lati wa ni alaye nipa ipo ilera wọn ati ti ilanan ti alabaṣiṣẹpọ wọn ni pataki ni awọn iṣẹlẹ ti akoran ti a tan kaakiri nipa ibalopọ pẹlu VIH/ SIDA ati awọn iranlọwọ ni ibamu pẹlu ilanan ati iṣe ti a mọ kariaye ;

f) Ẹtọ si eto ẹbi ;

2. Awọn ijoye mu gbogbo igbesẹ ti o yẹ si :

a) Iwodaju obinrin si iṣẹ ilera to peye ni awọn idiyele ifarada ati ni awọn ọnan to jinna pẹlu alaye eto-ẹkọ ati ti ibaraẹnisọrọ fun obinrin, paapaa awọn ti ngbe ni igberiko ;

b) Ipese fun obinrin pẹlu iṣẹ iṣaaju ati ifiweranṣẹ awọn ounjẹ nigba oyun ati lati tunṣe awọn to ti wa tẹlẹ ;

c) Idaabobo awọn ẹtọ ibisi ti obinrin, ni pataki nipasẹ aṣẹ fun iṣẹyun ni aabo, ni awọn ọnan ti ikọlu ibalopọ, ifipabanilopọ, ati nigbati aboyun ba fi eewu ati ilera ti ara ti iya tabi igbesi aye iya tabi ti ọmọ inu oyun.

IGBESẸ 15: Ẹtọ si aabo ounjẹ

Awọn ijoye ṣe onigbọwọ awọn obinrin fun ẹtọ ti iraye si ilera ati ounjẹ to peye. Si opin yii, wọn mu igbesẹ to ṣe pataki si :

a) Rii daju pe awọn obinrin ni iraye si omi mimu, awọn orisun agbara ile, ilẹ ati awọn ọnan ṣiṣe iṣelọpọ fun ipese ounjẹ ;

b) Fi idi ipese ati awọn ọnan ipamọ lati rii daju aabo ounjẹ fun awọn obinrin.

IGBESẸ 16: Ẹtọ si ile to peye

Awọn obinrin ni ẹtọ kannan bi awọn ọkunrin lati wọle si ile ati awọn ipo gbigbe itẹwọgba ni agbegbe ilera. Ni ipari yii, awọn ijoye rii daju pe awọn obinrin laibikita ipo igbeyawo wọn ni iraye si ile ti o peye.

IGBESẸ 17: Ẹtọ si agbegbe aṣa ti o dara

1. Awọn obinrin ni ẹtọ lati gbe ni agbegbe aṣa ti o dara ati lati kopa ninu ṣiṣe ipinnu awọn ilanan aṣa ni gbogbo awọn ipele.

2. Awọn ijoye mu gbogbo igbesẹ ti o yẹ lati tilẹyin ikopa obinrin fun idagbasoke awọn ilanan aṣa ni gbogbo ipele.

IGBESẸ 18: Ẹtọ si ayika ti o ni ilera ati didara

1. Awọn obinrin ni ẹtọ lati gbe agbegbe ilera ati gbigbe laaye.

2. Awọn ijoye gbe igbesẹ to ṣe pataki si :

a) Rii daju ikopa ti o tobi julọ ti awọn obinrin ninu ṣiṣe iṣakoso ati itọju ayika ati ni lilo idajọ ti awọn ohun alumọni ni gbogbo awọn ipele ;

b) Ṣe iwadi awọn orisun agbara titun ati sọdọtun awọn imọ- ẹrọ ti o yẹ pẹlu awọn imọ-ẹrọ alaye fun irọrun iraye si iṣakoso awọn obinrin ;

c) Gbega idaabobo idagbasoke ti imọ awọn obinrin ni aaye imọ-ẹrọ abinibi ;

d) Fi ofin si iṣakoso ṣiṣe ibi ipamọ ati didamu awọn ẹgbin ile ;

e) Rii daju pe awọn ajohunṣe ti o yẹ ni a pade fun titọju gbigbe ọkọ ati isọnu ẹgbin majele.

IGBESẸ 19: Ẹtọ si idagbasoke alagbero

Awọn obinrin ni ẹtọ lati gbadu ni kikun ẹtọ wọn si idagbasoke alagbero. Ni eleyi, awọn ijoye gba gbogbo igbesẹ ti o yẹ si :

a) Ṣafihan irufẹ aabo si ilanan igbimọ idagbasoke orilẹ-ede ;

b) Rii daju pe ikopa ti awọn obinrin ni gbogbo awọn ipele ti apẹrẹ ṣiṣe ipinnu imuṣẹ ati imọ ilanan ati eto idagbasoke ;

c) Ṣe agbewọle iraye si awọn obinrin ati iṣakoso awọn ohun elo ti n ṣelọpọ gẹgẹ bi ilẹ ati iṣeduro ẹtọ wọn si ohun-ini ;

d) Ṣe igbega iraye si awọn obinrin fun iyaawo, ikẹkọ, idagbasoke awọn ọgbọn ati awọn iṣẹ itẹsiwaju ni igberiko ilu lati le fun wọn ni ipo igbe to dara julọ ati lati dinku ipele iyaa wọn ;

e) Ṣe akiyesi awọn ifihan idagbasoke eniyan ni pato si awọn obinrin ni agbekalẹ eto imulo idagbasoke ;

f) Rii daju pe awọn ipa odi ati imuṣe ti iṣowo eto imulo ati eto-ọrọ di dindinku fun awọn obinrin ;

IGBESẸ 20: Ẹtọ opo

Awọn ijoye gbe igbesẹ ti o yẹ labẹ ofin lati rii daju pe awọn opo gbadun gbogbo ẹtọ eniyan, nipa ṣiṣẹ awọn ipese wọnyi :

a) Opo ko ni itẹriba si eyikeyi iwa aitọ tabi ti ipanju ;

b) Lẹhin iku, opo di ni adaṣe alabojuto awọn ọmọ rẹ, ayafi ti eyi ba tako awọn anfani ati ilera awọn ọmọ wọn;

c) Opo ni ẹtọ lati fẹ ọkunrin miran ti o yan nipa ifẹ rẹ ;

IGBESẸ 21: Ogun opo

1. Opo ni ẹtọ si ipin ti o dọgba ni ilẹ-ini ti ohun-ini ọkọ rẹ. O tun ni ẹtọ ohunkohun nipa ijọba igbeyawo lati tẹsiwaju ati lati gbe ni ile ọkọ rẹ ninu iṣẹlẹ igbeyawo. O tun ni ẹtọ si ibigbe yii ti o jẹ tirẹ tabi ti ati jogun fun.

2. Gẹgẹ bi ọkunrin, awọn obinrin ni ẹtọ ni ipin ti o yẹ lati jogun ohun-ini lati ọdọ obi wọn.

IGBESẸ 22: Aabo pataki fun awọn obinrin agbalagba

Awọn ijoye ṣe lati :

a) Rii daju aabo awọn obinrin agbalagba ati ṣe igbesẹ kan pato ni ibatan si awọn iwulo ti ara wọn, eto-ọrọ ti eniyan ati ti iraye si iṣẹ pẹlu ikẹkọ iṣẹ ;

b) Pese fun awọn obinrin agbalagba aabo ati iyin to lodi si iwa-ipa pẹlu ibalopọ tabi iyasọtọ to duro lori ọjọ ori;

IGBESẸ 23: Aabo pataki fun awọn obinrin alaini ẹsẹ

Awọn ẹgbẹ ijoye ṣe adehun si :

a) Iri daju aabo awọn obinrin alaini ẹsẹ, ni pataki nipa igbekalẹ awọn igbesẹ pato ni ibantan si iwulo ara, eto-ọrọ ati awujọ lati dẹrọ iraye si iṣẹ, ikẹkọ ati ikopa wọn ninu ṣiṣe ipinnu ;

b) Iri daju aabo awọn obinrin alaini ẹsẹ ti o ni idibajẹ lodi si iwa-ipa pẹlu ilokulo ibalopọ ati iyasotọ ti o da lori ailera ati ṣe idaniloju ẹtọ wọn lati tọju pẹlu ọla ;

IGBESẸ 24: Aabo pataki fun awọn obinrin ti o wa ninu iponju

Awọn ijoye ṣe adehun si :

a) Iridaju aabo obinrin talaka, awọn olori ile. Awọn obinrin gba latọdọ awọn eniyan ti o yasọtọ ati ṣe iṣeduro fun ilana ti o baamu si ipo wọn pẹlu ibatan si iwulo ti ara, ti eto-aje ati awujọ ;

b) Iri daju aabo awọn obinrin ti a fi sinu tubu ni ipo oyun ati lati tọju awọn ẹtọ wọn pẹlu iyin.

IGBESẸ 25: Atunṣe

Awọn ijoye ṣe adehun si :

a) Nipa iwe ilanan yii awọn ijoye ṣe onigbọwọ atunṣe ti o yẹ fun eyikeyi obinrin tii ẹtọ ati ominira rẹ jẹ ikọsilẹ;

b) Iri daju pe awọn atunṣe ni ipinnu nipasẹ adajọ to lagbara, iṣakoso ti alaṣẹ isofin tabi nipasẹ eyikeyi alaṣẹ to ni agbara miiran ti ofin.

IGBESẸ 26: Imuṣe ati ibojuwo

1. Awọn ijoye rii daju pe imuṣe ilanan yii ni ipele ti orilẹ-ede ati ṣafikun ninu awọn ijabọ igbagbogbo ti wọn gbekalẹ ni ibamu pẹlu ofin abala 62 ti Iwe-aṣẹ Afrika, awọn itọkasi lori isofin tabi igbesẹ miiran ti wọn ti mu fun imuṣe kikun ti awọn ẹtọ ti a mọ ninu iwe ilanan yii.

2. Awọn ijoye ṣe adehun lati gba gbogbo igbesẹ to ṣe pataki ati lati pin isuna deede awọn orisun miiran fun imuṣe imunadoko ti awọn ẹtọ ti a mọ ninu ilanan yii.

IGBESẸ 27: Itumọ

Ile-ẹjọ ilẹ Afrika ti ẹtọ ọkunrin ati eniyan ni oye lati man awọn ariyanjiyan lati ṣe itumọ iwe ilanan yii nipa inu ohun elo rẹ tabi imuṣẹ rẹ.

IGBESẸ 28: Ibuwọlu, afọwọsi ati gbigba

1. Ilanan yii jẹ koko-ọrọ si ibuwọlu ati ifọwọsi nipasẹ awọn ijoye ati gbigba wọle ni ibamu ilanan ara wọn.

2. Awọn ohun elo ti ifọwọsi tabi gbigba wọle ni afi pamọ pẹlu Alaga igbimọ Ilẹ Afrika.

IGBESẸ 29: Ibọsinu agbara

1. Iwe ilanan yii wọle agbara ọgbọn (30) ọjọ lẹhin igbekalẹ ohun elo kẹdogun (15 ème ) ti ifọwọsi.

2. Pẹlu iyi si ipinlẹ kọọkan ti o farama iwe ilanan yii lẹhin itẹsi rẹ sinu ipa ilanan nan yoo wọọnu ipa ni ọjọ ti idogo nipasẹ ipinlẹ ti a sọ ni ohun-elo gbigba rẹ

3. Alaga igbimọ ilẹ Afrika yoo sọ fun awọn ipinlẹ ẹgbẹ ti iṣọkan afrika ti titẹsi sinu ilanan yii.

IGBESẸ 30: Atunṣe ati atunyẹwo

1. Eyikeyi ijoye le fi igbero fun atunṣe tabi atunyẹwo ti ilanan yii.

2. Awọn atunṣe tabi atunyẹwo ti a dabaa ni a fi silẹ ni kikọ si alaga igbimọ apapọ afrika ti o sọ wọn si ẹgbẹ ijoye laarin ọgbọn(30) ọjọ ti gbigba wọn.

3. Apejọ ti olori ilu ati ijọba lẹhin ero ti igbimọ ilẹ afrika ṣe ayẹwo igbero wọnyi laarin akoko ọdun kan lẹhin ifitọnileti wọn si awọn ẹgbẹ ijoye ni ibamu pẹlu apa keji ti nkan yii.

4. Awọn igbero fun atunṣe tabi atunyẹwo ni agba nipasẹ apejọ ti olori ilu ati ijọba ọpọ to rọrun.

5. Atunṣe naa wọ nu agbara fun ẹgbẹ ijoye kọọkan ti o gba ni ọgbọn (30) ọjọ lẹhin gbigba nipasẹ adari ti igbimọ apapọ afrika ti ifitọnileti gbigba yii.

IGBESẸ 31: Ipo iwe ilanan yii

Ko si ipese ti ilanan yii to ni ipa lori ipese anfani diẹ si ẹtọ obinrin ti o wa ninu ofin orilẹede ti ilu tabi ni eyikeyi agbegbe miiran ati apejọ ilẹ tabi ti kariaye pẹlu adehun ti owulo ni ilu rẹ.

IGBESẸ 32: Ipese iyipada

Ni isunmọtosi idasilẹ ti ile-ẹjọ afrika ati igbimọ lori ẹtọ eda eniyan ni agbara lati gbọ awọn ariyanjiyan ti o jọmọ itumọ iwe ilanan yii ati pe o waye lati inu ohun elo rẹ tabi imuṣe rẹ.

Gba nipasẹ igba deede keji ti ipejọ ti iṣọkan.

Maputo, le 11 juillet 2003.

Apapọ awọn obinrin fun itẹsiwaju ni ifọwọsowọpọ pȩlu SIDA sini pasẹ EQUALITY NOW fun imușe Eto Iwe MAPUTO.