Skip to main content
NGOsource 501(c)(3) Equivalent ACHPR Observer · N°553Observateur CADHP · n° 553 Co-Chair · GIZ/BMZ SEA-T CouncilCoprésidence · Conseil SEA-T GIZ/BMZ TransparencyTransparence Candid Seal 2025Sceau Candid 2025
RFLD members and partners at a women’s rights meeting
Maputo Protocol · Zarma

Maputo waafaakey Zarma ciine ra

The Maputo Protocol in Zarma · RFLD translation, 2022, web version

Web version of the RFLD translation (2022). This is the text of RFLD’s printed Zarma booklet, put online so that it can be searched, read on a phone and used with screen readers. Only the texts adopted by the African Union are authentic.

Listen in Zarma

Contents
  1. BIRISE SINTINA: FAHAMANDIYAN –NO
  2. BIRISE HINKANTA: FANTAYAN KAN WEYBOREY GO GA DI I MA I BAYE
  3. BIRISE HINZANTA: BOURTCHINTAREY ALHAKO
  4. BIRISE TATCHANTA: BAFUNEY ,ADDILITAREY DA ALLASSEY ALHAKEY
  5. BIRISE GOUWANTA: TEREY KAN SI BORI GANJIYAN
  6. BIRISE HIDDOU
  7. BIRISE IYANTA: NANKANIYA FAYAN- FAYYAN-HIDJEY KAYYAN
  8. BIRISE HAKKANTA: ZOUZOU KOIRA FONDEYHAOUZOUYAN LAABO SANKEY DO WEYBOREY DA ALBOREY I ALHAKEY MA SABA LAABO SANKEY DO DA MO HAOUZOUYAN SASABANTE CIITI FUWO DO. WODIN SE LAABEY NA SANKA SAMBOU GA FONDAYAN GORONDI KANGA NAN
  9. BIRISE EIGGANTA: SAPPEY FONDEY DA MO SANKEY SAMBOUYAN FONDEY
  10. BIRISE WAYYANTA: LAKAL KANEY ALHAKO
  11. BIRISE WEITCHINDI FO: WEYBOREY SAJAOUYAN FITINA WATE
  12. BIRISE WEITCHINDI HINKA: TCHAWANDIYAN DA BEREY TONTON ALHAKO
  13. BIRISE WEITCHINDI HINZANTA: ARZAKA DA INADAMMIZEY HAOUZOUYAN FONDEY ALHAKEY
  14. BIRISE WEITCHINDI TATCHI: GAHAM BANI DA HAYYANEY ALHAKEY
  15. BIRISE WEITCHINDI GOUWANTA: MEGNWARI HAOUZOUYAN ALHAKEY
  16. BIRISE WEITCHINDI IDDU: NANKANIYA HANNO ALHAKO WEYBORO ALHAKOU DOUMI FOLON NO GO A SE DA ALBORO A MA DOU NANKANIYA HANNO NANGOU HANNO RA WODIN SE LAABEY MA TABBATANDI WEYBOREY SE NANKANIYA HANNO MATA KOULOU KAN TCHINE I BAFUNA GO DA.
  17. BIRISE WEITCHINDI IYYE: BATAMA HANNO KAN NAMOU FONDEY GA BORI
  18. BIRISE WEITCHINDI HAKKU: NANGOU HANNO KAN GA BORI
  19. BIRISE WEITCHINDI EGGA: DJINE KOY-YAN KAN GA GAYE ALHAKEY
  20. BIRISE WARANKA: WEYBORO KAN KOURGNE BOU ALHAKEY
  21. BIRISE WARANKA TCHINDI FO: TOUBOUYAN ALHAKO
  22. BIRISE WARANKA TCHINDI HINKA: WEYBOREY ZAINEY HAOUZOUYAN BERO
  23. BIRISE WARANKA TCHINDI HINZA: WEYBORO LEBANTEY HAOUZOUYAN BERO
  24. BIRISE WARANKA TCHINDI TATCHI: WEYBOREY KAN YAN GO BONHAWEYE BERI RA HAOUZOUYAN BERO
  25. BIRISE WARANKA TCHINDI GOU: HANSSAYAN
  26. BIRISE WARANKA TCHINDI IDDU: Waafaakey tira gorondiyan da ganayan
  27. BIRISE WARANKA TCHINDI IYYE: FERIIYAN
  28. BIRISE WARANKA TCHINDI HAGGU: KAMBE DAQUEYAN,DAHIRANDIYAN DA FUROYAN
  29. BIRISE WARANKA TCHINDI EGGA: I MA SINTINE GA GOY DA
  30. BIRISE WARANZATA: DIIYAN DA HANSSAYAN

Zama aga nan

– Ima fahamandiyan te laabo djine borey se ima dou ga maputo waafaakey tira dahirandi yadin mo no aga nan laabo kunda kulu ma dou fahamey hanno ay-yan alhakey da himandey bon Milla berey

1-ima fahamandi beri te laabo djine borey se kan ga nan ima zugga ima kokari ga wassi ga fondo no ga maputo waafaakey tira dahirandi ir niger laabo ra

2- ima weyborey djine founey bera tonton Maputo waafaakey tira ganji berey bon kan ga nan ima du ga fansayan hanno te

3- ima maputo waafaakey tira kar ga say labari fondey bon kan ga nan laabizey kulu ma faham da alhakey kan go gaham bani da hay-yano se Photo : @theyloveoudi DUUREY KAN I GOGA BATOU

1- Laabo jiney founey ma sanka beri yan sambu kan ga nan i ma wassou ga maputo waafaakey tira dahirandi

2- Sata berey ma sijiri hanno te kan ga nan a ma lakal tchandiyan te kan ga nan alhakey da fahamey ma bara innadammizey se hay kan gati alboro da weyboro kaniyano do hare da mo hay-yano fondara

3- Weyborey da wandiyey ma dou fahamey beri alboro da weyboro kaniyano do da mo kossarey kan go no ise namey fondora aga nan I ma dou gabi ga tche sinji fondey da Sankey kan yan laabo djine borey ga sambou ima ga

4- Ima tonton dima da mo sokonyano tirey kan ga albaharou no weyboro fondey kan I himma ga gana da mo laabo satey diyano fondey kan ga weyborey alhakey haouzou inga no ga nan sasabandiyan ma te alboro da weyboro gamera da mo weyborey ma inguey bon wassa Za dey kan iri afrique laabey sanka bero kan ga gouna innadammizey da alhoumma alhakey a birise weidou tchindi iddou na gorondi kan I himma ga dou waafaakey tira wati kan tchine I gonda bona ga tonton iri afrique laabey sanka bero ga. Laabou koyey marga bero 31 kan te juin hando 1995 nodin adis abeba ethiopie laabo ra na fondo no sata kan ga hagoy da alhakey kan a ma waafakey tira sijiri kan hagoy da weyborey alhakey afrique laabey ra.

Za dey kan iri afrique laabey sanka bero birise hinka ra na tchi da I ganji I ma fayanka fayanka kulu te innadimmizey da tchare gamera wana wana doumey do hare wala assouley da mo tchiney ,addiney ,arzaka fondey ra da mo aykoul kan ga innadammizey bourtchintara gouna.

Za dey kan iri afrique laabey sanka bero kan ga hagoy da innadammizey da alhoumma alhakey kayandi a birise weytchindi hakku a tchetchi laabey kulu ga I ma ganji kambe-kounafouta kan I goga te weyborey se wodin banda I ma kossarey yan dan ga dou ga weyborey halassi danga mata kan ndunya sankeyan na kayandi AFRIQUE LAABEY WAAFAAKEY TIRA KAN GA HAGOY INNADAMIZEY DA ALHOUMMA ALHAKEY KAN GA GOUNA WEYBOREY ALHAKEY AFRIQUE LAABEY RA LAABEY KULU KAN GO WAAFAAKEY WONE DO :

ARAN MA BEY KAN BIRISE WEIDO DA WEIDOU TCHINDI FA KAN GO IRI AFRIQUE LAABEY TIRA BERO KAN GA HAGOY DA INNADAMMIZEY DA ALHOUMMA ALHAKEY I YARDA DA SANKEY KULU KAN LAABEY DA TCHARE GAMERA I SAMBOU KAN GA INNADAM- MIZEY DA ALHOUMMA ALHAKEY KAYANDI ARAN MA BEY KAN WEYBORA ALHAKEY NDUNYA SATA BERI KULU NO NI DAHIRANDI DA MO SANKA KULU KAN INNADAMMIZEY ALHAKEY GOUNA ARAN MA BEY MO KAN ANDUNYA LAABEY SATA BERO KANGA HAGOY DA HALLASSA A BIRISE 1325 A NA WEYBOREY NANGO DAHIRANDI LAKAL KANEY ET HALASSA TANGAMO FONDARA IR MA BEY MO KAN WEYBOREY ALHAKEY DA I KOKA- REY LAABEY KOY DJINEYAN FONDARA I GO NDUNYA LAABEY SATA BERO SIJIRI BEREY ME A MERA KAN GA GOUNA ALHOUMMA DA INADAMMIZEY BAFUNA ZA ANNASSARA JIRI 1992 GA KOY 1995 Ir ma bangandi kan gabi noyon-yo sabagassiney alboro da weyboro gamera danga mata kan tchine afrique laabey kunda bera gonrondiyan tira na tchida da mo afrique laabey koy djine sijiri bero ,Sankey kulu da hala ka sohon-no fondey berey inguey no tchabe kan afrique laabey yarda kan weyborey da alborey kulu no goga kokari a koy djineyan-no fondara Ir ma faham ga bey kan afrique laabey sijiri berey da beijin sijiro da mo jinde danyano kan laabey te 1994 nodin Dakar,laabey kulu kan go ndunya sata bero ra na sanka sambou inguey ma tangam da missa koulou kan ga kande fantayan weyborey se I bafuna ra Kokaro kan weyborey goga te ir namey ,da lakal kaney ,da burtcintarey fondey ,da citti fondey ,da mo democratie mazada ir ma bey I se Ir ma dan iri lakalo ra kan afrique laabey sata sata koulou no na fondey gorondi da dou ga tangam da fantayan koulou doumi kan weyborey go ga di, wodin banda inguey ga tche sinji weyborey da alborey alhakey ma te afol-lon Ay kan ga lakal sambou ba kan ndunya laabey koulou na sanka sambou inguey ma tangam da fayanka fayanka kan weyborey go ga di, ciiti fondey mo gono kan na kanji ,a ma woney koulou mana nan ba sohon afrique weyborey go ga di fantayan inguey bafuna ra Ir tabatandi kan sendey koulou kan weyborey da wandiyey goga di ga kande lahani yan I bafuna ra, yadin ga ir himma no ga tche dan ga sendey din nakassandi Ir na anniya sambou no ga gourjey kan ga nan weyborey alhakey I ma ni hawzou kan ga nan I ma nafa da inguey alhakey koulou udunya bon I koulou no yarda da wone ga dague

BIRISE SINTINA: FAHAMANDIYAN –NO

BIRISE HINKANTA: FANTAYAN KAN WEYBOREY GO GA DI I MA I BAYE

1- Laabey koulou kan goga tankam fantayan kan weyborey goga di wodin fondora I na sankayan gorondi fondey koulou bon . wodin se I na sanka sambou ga :

a- I ma hantum I laabey merey tira ra da mo ciiti tira berey ra kan fayanka si alboro da weyboro gamera wodin banda I ma goy da b- I ma sijiri beriyan gorondi wana wana wokan yan ga ganji fatayan koulou kan ga kande lahani weyborey gaham bano da I bafuna se c- I ma weyborey sandey dan inguey wana politik sijirey ra da sijiri koulou kan laabo koy jineyan-no gouna d- I ma fondo kon-no yan sambou nonguey kan ra I goga weyborey fantaya e- I ma di anniya hanno koulou kan ga gourjey da fatayan kan weyborey goga di laabora da ndunya ra

2- Laabey na sanka sambou inguey ma kande barmayan gad an weyborey da alborey alhaley ra wone fahamandiyan kan I ga te alhoumma se albaharou fondey bon kan ga nan naamou koulou ma si te kossarey fantayan-no bayeyan-no se

BIRISE HINZANTA: BOURTCHINTAREY ALHAKO

1- Weyboro koulou gonda fondo I ma bourtchintara berandi I ma bey a se wodin banda I ma alhakey koulou haouzou

2- Weyboro koulou gonda fondo I ma innadammize tara berandi wodin banda a ma zaada mata kan a gaba

3- Laabey tabatandi inguey ma sijiriyan gorondi kan ga ganji ima nafa nda weyborey da mo missa koulou kan ga I dorandi

4- Laabey tabatandi inguey ma sijiri gorondi kan ga weyborey alhakey haouzou, da bourtchintara berandi wodin banda I ma weyborey haouzou ga wa da terra lalo wana wana I ma kani dey wala ima sanni yamo tchi ise

BIRISE TATCHANTA: BAFUNEY ,ADDILITAREY DA ALLASSEY ALHAKEY

1- Weyboro koulou gonda fondo I ma bafuna da addilitara berandi wodin banda i ma innadammize tara haouzou, nafayan lalo koulou kan i ga te weyboro se i himma no ga ganji

2- Laabey na sanka hannoyan sambou kan yan ga doumi Ga dou ga:

a- I ma doka beri gorandi kan ga ganji kambekounafouta kan weyborey goga di halla da mo kaniyaney kan I te ise kan ma ta I bahi ra walla mo ima gabandi nan koulou kan no b- I ma fondo kon-no gorondi fondey koulou ra kan ga kossarey dan wodin banda i ma joukayan te borey kan goga weyborey kambekounafouta kan ga nan missa wone ma bane ndunya ra c- I ma lassabou ga di ifo ga ti lahaney kan go kande weyborey kambekounafouta, kan nan I ma fondo kon-no sambou ga dou ga koy ga ganji d- I ma gabi no fahama do harey ,lakal kana fondeyra wone tchawandiyan sijirey ra alhoumma se kan ga nan missa koulou kan goga nan I goga weyborey kambekounafouta ma bane a ma te addini fondara no wala namey do harey e- I ma borey kan goga weyborey kambekounafouta jouqquey wodin banda ima fondoyan gorandi kan ga weyborey wo bafuna boreyandi f- I ma sijiriyan da sarussiyan sinji kan ga weyborey kan yan I kambekounafouta no labariyan da I bafuna boreyandi da mo alkasoyon alhakey bana g- Ima kossorey dan wodin banda ima borey kan goga weyborey simoogal jouqqey I ma yega weyborey haouzou ga wa da tera wone h- I ma ganji konkonso koulou gaham bani fondora weyborey gahamo ga kan ma ti i bahi ra i- I ma norou hanno dan sijirey koulou ra kan goga tankam da weyborey kambekounafouta wodin banda ima sijirey gana tchemedara ga ka tchemedara j- I ma tabatandi kan laabey kan ra foundi me kasso go ima si jouggeyan wone te weyborey kan yan gonda ga hinka wala wokan yan goga nanadi k- I ma tabbatandi kan weyborey da alborey fonda follonka no I ga gana ga dou tirey kan ga I dahirandi ga te boro zuru ga ka ga goro laabou wani wodin banda weyborey ma dou haouzouyan hanno wana wana I wana mah tirey da tira jarey douyan-no do harey

BIRISE GOUWANTA: TEREY KAN SI BORI GANJIYAN

Laabey ma ganji tera yamo koulou kan ga kande lahani weyborey alhakey ga ,kan yan ga fayanka da ndunya sanka berey, laabey ma fondo kon-no yan sambou ga terey wo ganji wana wana:

a-alhoumma sata me a me I ma I bonferi propaganda fondara kan ga nan I ma faham da terey yamey wo b- I ma sankayan sambou kan bande jouqqueyan go depute fuwo do ga dou ga terey yamowo ganji kan yan gati weyborareyze dan bongouyan, tchanse kayan da himmandey c-i ma kande gakassiney kan ga himmanda borey kan yan I togne da terey yamowo kan gati loktoro koirey do hare,I ma dou fahamey hanno ciiti fondey bon, da yamaryan hanno wodin banda mo I ma ni dondonandi kambe goy kan ga nan I ma inguey bon wassa.

d- weyborey kan yan iga ba ga togne I ma I haouzou ga wa togneyano da mo kambekounafoutayan koulou kan doumi no.

BIRISE HIDDOU

laabey ma lakal dan kan ga nan weyborey da alborey ma baranda alhakou follonkey wodin banda I ma si fayanka te I gamera hidjey fondara. I ma sankayan sambou deputey fuwo do ga dou ga tabbatadiyan dan kan :

a- I ma si hidjey haou alboro da weyboro gamera kan afo mana yarda b- I ma si wondiyazey hidjandi da I manto djiri weytchindi haggu c- Boro ma te wande fol-lon hidjey ra I ma no gabi, weyboro alhakou hidjey ra da almiyalo ra da weichetarey ra i ma sajaw ga yega a haouzou d- Hidjey koulou hala I ga haou a himma ga bare hantoumante wodin banda I ma guissi gabey wati kan a te danga mata kan depute fuwo Sankey na gorondi da.

e- Weihidjo da arhidjo ga soubane wafaakey fondara hidja kan doumo I gaba dan nan kan inguey ga goro.

f- Weihidjo gonda fondo a ma inga mayo gayi, a ma nafa da mata kan a gaba ,da gaba mo a ga inga kourgne mayo tonton aga.

g- Weihidjo konda fondo a ma inga labizetara gayi wodin banda ama kourgne wana tchetchi.

h- Weyboro da alboro gabi fol-lon ka go I se I wana izey laabizetara fondara hala dey manti tilass beri fo no ka ga garou.

i- Weyboro da alboro tchare bande no iga inguey almiyalo arzaka haouzou wodin banda I ma inguey izey sajaou ima yega i tarbiyyandi.

j- Hidja lokatcho ra weybora gonda fondo a ma arzaka wala gineye tchetchi ga dan almiyalo ra a mi haouzou mo mata kan a gaba.

BIRISE IYANTA: NANKANIYA FAYAN- FAYYAN-HIDJEY KAYYAN

Laabey na sanka sambou inguey ma goy da fonda berey kan ga nan alborey da weyborey ma baranda alhakou fol-lon key nankaniya fayyan wala fayyan-yey da mo hidjey kayyan fondey ra. Wodin se I ga mo dan ga di:

a- Nankaniya fayyan ,hidjey fayyan da mo hidjey kayyan a himma ga te zouzou koira fondora .

b- Alboro da weyboro alhakou fol-lon key no go ise nankaniya fayyan ,fayyan da mo hidjey kayyan fondora.

c- Fayyan ga wala hidjey kayyan ga wala mo nankaniya fayyan ga weybora da albora alhakou fol-lon key no go ise I wana izey tarbiyya fondora zama inga ga ti nafa bero zankey se.

d- Fayyan ga wala hidjey kayyan ga da mo nankaniya fayyan ga albora da weybora alhakou fol-lon key go ise arzaka fayyando hare kan I dou hidja ra. I ma fay mo gas aba.

BIRISE HAKKANTA: ZOUZOU KOIRA FONDEYHAOUZOUYAN LAABO SANKEY DO WEYBOREY DA ALBOREY I ALHAKEY MA SABA LAABO SANKEY DO DA MO HAOUZOUYAN SASABANTE CIITI FUWO DO. WODIN SE LAABEY NA SANKA SAMBOU GA FONDAYAN GORONDI KANGA NAN

a- Weyborey ma du sajaouyan zouzou koira fuwo do b- I ma di laabo wala satey sijiri kan yan ga zougga yan te weyborey ma dou sajaou zouzou koira fuwo do.

c- I ma sijiriyan gorandi kan ga alhouma satey koulou fahamandi weyborey alhakey bon.

d- I ma satey koulou kan hagoy da sanka fondey no bonferey kan ga nan i ma goy mata kan aga himmanda won emo fayyanka ma si te alboro da weyboro gamera.

e- I ma weyborey dan da bayan zouzou koira sarussey ra da mo wo kan yan ga hagoy da Sankey ganayan tchemedara ga ka tchemedara.

f- I ma sankey sokon da missey koulou kan ga kande fatayan kan ga nan I ma weyborey alhakey haouzou.

BIRISE EIGGANTA: SAPPEY FONDEY DA MO SANKEY SAMBOUYAN FONDEY

1-laabey na sijiri beriyan gorondi kan nan boro fo koulou ma kande inga kambe kokaro laabo tchinayano fondara kan sinda fayanka wodin se no:

a- Weyborey ma furo da gabi sappey koulou ra kan sinda fantayan.

b- I ma weyborey sasabandi da alborey nanguey koulou ra sappey fondara.

c- I ma weyborey sasabandi da alborey nanguey koulou kan I ga sijiri berey gorondi laabo koy jineyan fondara

2-laabey dahirandi kan weyborey ga hanse ga ba goumo sanka berey sambouyan satey ra.

BIRISE WAYYANTA: LAKAL KANEY ALHAKO

1- WEYBOREY GONDA FONDO I MA BA- FUNEY HANNO TE WODIN BANDA I MA KANDE INGUEY KOKARO LAKAL KANA MA DOUMI

2- LAABEY NA ANNIYA SAMBOU KAN GA NAN WEYBOREY MA FURO DA HIM- MA SIJIRI WONEYAN RA:

a- Sijiri kan yan ga innadamizey fahamandi da lakal kaney nafa b- Sokon-yono kan I ga kande fondey kan ga haouzou dan I ma dou ga fitina kossare wone mo kandey koulou ra.

c- Ndunya laabey sijiri berey kan yan ga kande haouzou hanno borey kan ga zourou inguey laabey ra ga faba tchetchi wone wana wana weyborey.

BIRISE WEITCHINDI FO: WEYBOREY SAJAOUYAN FITINA WATE

1- LAABEY NA SANKA SAMBOU INGUEY FONDEY BEREY KOULOU KAN GA NAN I MA KANDE HAGOYYAN HANO ALHOU- MMA SE WANA WANA WEYBOREY FI- TINA WATE GANA WODIN BANDA IN- GUEY MI HAOUZOU A MA BORI.

2- LAABEY HIMMA NO DANGA MATA KAN INA NDUNYA LAABEY ME A ME TILLASSANDI WANGUEY WATE I MA AL- HOUMMA SAJAOU WANA WANA WEY- BOREY GA GOY DA.

3- LAABEY NA SANKA SAMBOU KAN INGUEY SI YARDA I MA ZANKEY KAN MANTO JIRI WEITCHINDI HAGGU MA FURO SOJATAREY SONKO FA A MA KOY WANGOU.

BIRISE WEITCHINDI HINKA: TCHAWANDIYAN DA BEREY TONTON ALHAKO

1- LAABEY NA FONDEY BEREY KOULOU SAMBOU KAN GA NAN:

a-i ma lahaney koulou kan ga kande fantayan baye wodin banda I ma saye sasabandi tchawandiyano da berey tonton fondera.

b- missey koulou kan goga nan fatayano goga ba goumo I ma I toussou ga ka tchawandiyan tira ra da mo albaharou fondey bon.

c-i ma weyborey faba wana wana wandiyey ga wa da kambekounafouta kan I goga di lacoley ra wodin banda I ma jouqqayan gorondi borey kan yan goga I kambekounafouta.

d- Weyborey kan yan I kambekounafouta I ma I no yamaryan hanno da sajaou hanno.

e- I ma dan tchawandiyan sijirey ra weyboro da alboro alhakey sijirey wadin mo no I ma tchawandikey no berey hanno sijirey bon

2-laabey ma fonda beri sambou kan ga nan :

a- I ma gabi dan weyborey kan yan mana koy lacole tchawandiyan se b- I ma gabi no tchawandiyano da kambe goyo dondonyono fondey bon wana wana berey goussa da zamani sisiri fondey tchawo do hare.

c- I ma gabi no zanka wandiyey hamtoune da i gayiyan lacoley ra wodin banda I ma sijiri gorondi wandiyeyze kan tare ga fatta lacole se.

BIRISE WEITCHINDI HINZANTA: ARZAKA DA INADAMMIZEY HAOUZOUYAN FONDEY ALHAKEY

Laabey ma anniya sambou ga fondey sokon kan nan weyborey sayyey ma sabba da alborey goy douyan fondora walla goy koulou kan doumi no wodin se I na anniya sambou ga :

a- I ma gabi no sayye follon goyo douyan fondara.

b- I ma gabi no banandi doumi fo hala dey goy follonkano albora da weyboro gamera.

c- I ma tche sinji kuna hannayan ma te goyey sambouyan ra da kayyaney ra wodin banda i ma tankam da borey kan ga tchetchi inguey ma weyborey kambekounafouta goyey do.

d- I ma hakkikandi weyborey se I ma inguey goyo subane da I ma kay ki batu ga wada kambekounafouta kan goyey jine borey ga te ise goyey do danga mata kan ndunya Sankey berey kan hagoy da innadammizey alhakey yan na kayandi da.

e- I ma sijiriyan gorondi kan ga zuggayan te weyborey goyey da fatawtcho se wana wana wokanyan goga te koubey ra.

f- I ma gandjiyan gorondi kan ga te kossare weyborey kan yan goga goy koubara ga dou ga I wada dorondi wodin banda I mani fahamandi I ma dou ga furo sijiro ra.

g- I ma dedandi jiri kan da bora manto I sa sambou goy , I ma gandji I ma zanka kainey kan yan manto djirodin dan goy wodin banda I ma jouqqaya beri te borey kan goga nafa da zanka kayney wana wana wandiyazey.

h- I ma fondayan gorondi kan ga weyborey windi ra goyo gabandi.

i- I ma tabbatandi foulanzamey weyborey kan yan gonda kunde se wodin banda I ma I bana I foulanzama banando hala a ga hay wala hayano banda wone sarusso koulou kan no gomnanto wane wala wo kan go inga kambe gorey ra.

j- I ma sasabandiyan te alborey da weyborey djangaley banando fondara .

k- I ma bey kan weyboro goyteri gonda fondo a ma dou alhakey kan I ga tonton banandi ga doumi fol-lon da alborey kan gouna almiyalo do hare.

l- I ma bey kan zankey tarbiyya tina djina si kala hayray jinde banda gomnanto da sata djarey ga ka ga tontono.

m- I ma fondayan gorondi kan ga ganji I ma weyborey gakono bangandi zama a ga lamba I bourtchintara ga.

BIRISE WEITCHINDI TATCHI: GAHAM BANI DA HAYYANEY ALHAKEY

Laabey ma sanka sambou weyborey alhakey gaham bano do hare da hayyaney haouzouyan alhakey ma kay. Alhakey inguey ga ti :

a- A gonda fondo a ma inga hayyano haouzou b- A gonda fondo a ma sanka sambou watikan aga ba inga ma hay da mo ize marje kan aga hay da jandidan hayyaney da tchare gamera.

c- A gonda fondo a ma soubane hayyan gayiyan irro kan doumo aga ba.

d- A gonda fondo a ma inga bon haouzou wala I ma haouzou ga wada alboro da weyboro margouyan dorey wana wana sida doro.

e- A gonda fondo I ma labarandi da gaham bano damo a kourgne gaham bano hala dey a koy dou sida doro.

f- A gonda fondo I ma no beyrey almiyalo sokon-yan fondey bon

2-laabey ma fondey koulou sambou kan ga nan:

a- Weyborey ma dou loktoro koira hannoyan kan si morou wodin banda i gonda dogonay , da fahamey hanno wana wana kawye weyborey.

b- I ma dou weyborey se sarussiyan kan ga i gana za gunda ga kala hayyano banda da nanandiyano wate.

c- I ma weyborey hayyan alhakey haouzou wodin banda I ma I no fondo I ma gounde moune loktoro koireyra alwati banda kan I ni gabandi ga kani dey damo hala dey gounda ga kande lahani beri weybora wala izo gaham bano ga.

BIRISE WEITCHINDI GOUWANTA: MEGNWARI HAOUZOUYAN ALHAKEY

Laabey ma tabbatandi weyborey se I ma megnwari hanno kan ga wassa wodin se I na fondey wo sambou kan ga nan:

a-weyborey ma dou hari hanno kan ga han da batama kan far da zamani farmi goyjiney da lantarki I windey ra.

b- I ma fonda kayandi kan nan weyborey ma dou megnwari kan ga wassa da nangou hanno kan ga guissi ga i wada megnwari sandey.

BIRISE WEITCHINDI IDDU: NANKANIYA HANNO ALHAKO WEYBORO ALHAKOU DOUMI FOLON NO GO A SE DA ALBORO A MA DOU NANKANIYA HANNO NANGOU HANNO RA WODIN SE LAABEY MA TABBATANDI WEYBOREY SE NANKANIYA HANNO MATA KOULOU KAN TCHINE I BAFUNA GO DA.

BIRISE WEITCHINDI IYYE: BATAMA HANNO KAN NAMOU FONDEY GA BORI

1-WEYBOREY GONDA FONDO I MA BA- FUNEY BATAMA HANNO KAN NAMEY GA BORI WODIN BANDA I MA INGUEY BON DAN NAMEY SIJIREY SOKON-YA- NO FONDARA FONDEY KOULOU BON.

2-LAABEY MA FONDA BERI SAMBOU KAN GA NAN WEYBOREY MA FURO DA GABI NAMEY SIJIREY SOKON-YANO FONDARA WONE MO FONDEY KOULOU BON.

BIRISE WEITCHINDI HAKKU: NANGOU HANNO KAN GA BORI

1-WEYBOREY GONDA FONDO I MA BA- FUNEY NANGOU HANNO RA KAN GA BORI

2-LAABEY MA FONDA BERIYAN SAM- BOU KAN GA NAN :

a- I ma nan weyborey ma furo da gabi sijirey sokon-yan da i haouzouyan kanga gouna iri windanta haouzouyan fondey batamey koulou ra.

b- I ma nan weyborey ma inguey bera dan ga lantarki campani yan feri damo zamani sisiri fondey campaney wodin banda i ma ni haouzou c- I ma nan weyborey ma dou berey hanno zamani sisiri fondey berey goussa do hare.

d- I ma sokon-yan dan da bare-bareyan kan ga nan i ma wada windi ra zibo.

e- I ma mo dague batama ra iga zibey kan ga kande lahani gaham bano se haouzou.

BIRISE WEITCHINDI EGGA: DJINE KOY-YAN KAN GA GAYE ALHAKEY

Weyborey fonda fondo I bafuney te djine koy-yan beri ra wodin se laabey ma Sankey beri sambou kan ga ti :

a-i ma weyborey da alborey koulou dan laabo sijiri bero kan ga hagoy jine koyyan sokon-no fondara.

b- I ma dahirandi kan weyborey furo da himma satey koulou ra kan ga hagoy da laabo sijiri bero jine koyano fondaro.

c-ima nan weyborey ma dou batamayan kan ga nan I ma far wodin banda I ma I no inguey alhakey.

d-i ma nan weyborey ma dou garaw da berey hanno kawye ra da gal-ley ra kan ga nan I ma bafuney hanno te wodin banda I talkatara ma zabou.

e-i ma goy da missey koulou kan ga nan innadamize ma zaada kanga weyborey goune dan laabo sijiri berey kan hagoy da koy jineyano sokon-yano fondeyra.

f- I ma mo dague kan ga nan nduniya missey da barmayano politico da fatawtcho fondey bon massi lamba weyborey ga.

BIRISE WARANKA: WEYBORO KAN KOURGNE BOU ALHAKEY

Laabey ma sanka beriyan sambou kan ga nan weyboro kan kourgne bou ma nafa inga alhakey me a me kan a himmanda wodin se I na fondey wo gorondi:

a-weyboro kan kourgne bou I mana himma ga fitina wala ga kambekounafouta kanga hawandi wala kan si fondo te a se.

b-kourgno bouyan banda weybora inga gati zankey gayika kala dey gayiyano ga kande lahani wala a si zankey nafa.

c-weyboro kan kourgno bou konda fondo a ma yega hidji da di alboro kan bina soubane.

BIRISE WARANKA TCHINDI FO: TOUBOUYAN ALHAKO

1- weybora kan kourgno bou konda fondo a ma dou kanandi hanno kourgno toubo fayano ga wodin banda a gonda fondo a ma goro windora . amma da yega hidji hala dey windo mati a wane no wala mo I ma no a se toubo fayano ra a si hinga goro windora.

2- Mate kan alborey konda fondo wadin no weyborey konda fondo I ma inguey hayray djiney toubou, wodin banda fayanka ma si te kanandey do hare.

BIRISE WARANKA TCHINDI HINKA: WEYBOREY ZAINEY HAOUZOUYAN BERO

Laabey na sanka sambou ga:

a- Haouzouyan te weyborey zainey se I ma yega fondayan gorondi kan ga nan ay koulou ma si gaze I se.

b- I ma haouzouyan hanno tabbatandi weyboro zainay se kan ga nan i ma wada kambekounafoutayan da mo fantayan kan se i zenou se damo ay koulou kan ga lamba i bourtchintara ga.

BIRISE WARANKA TCHINDI HINZA: WEYBORO LEBANTEY HAOUZOUYAN BERO

Laabey na sanka sambou ga:

a- i ma haouzouyan hanno te weyboro labantey se kan ga nan ay koulou ma si gaze I se I bafuna ra ,wodin banda I ma I dan saware.

b- i ma haouzouyan hanno tabbatandi weyboro lebantey se kan ga I wada kambekounafoutayan da mo fantayan I leybo se da ay koulou kan ga lamba I bourtchintara ga.

BIRISE WARANKA TCHINDI TATCHI: WEYBOREY KAN YAN GO BONHAWEYE BERI RA HAOUZOUYAN BERO

Laabey na sanka sambou ga :

a- Kande haouzouyan hanno weyboro hinna banney se da weyborey kan goga almiyali djare , I ma dou I se nangou hanno kan ga bafouney I ma yega I gakassiney .

b- I ma haouzouyan hanno te weyborey kan go kassou garey ra kan yanga gounde go wala I goga nanandi I ma dou I se nangou hanno kan I ga himmanda wodin banda I ma I bourtchintara kayandi.

BIRISE WARANKA TCHINDI GOU: HANSSAYAN

Laabey na sanka sambou ga:

a- Kande hanssayan kan himmanda weyboro koulou kan I na alhakey tamou danga mata kan waafaakey tira wo na dahirandi da .

b- I ma tabbatandi kan hanssayan zouzou koira fouwey da sata berey na I dahirandi.

BIRISE WARANKA TCHINDI IDDU: Waafaakey tira gorondiyan da ganayan

1-laabey na sanka sambou ga Maputo waafaakey tira gorondi inguey laabey ra wodin banda I ma nan laabo dokey koulou ma gakassiney a tchedirawora.

2-laabey na sanka sambou ga fondayan dan ga yega norou hanno dan kan ga nan Maputo waafaakey tira ma zaada laabo ra.

BIRISE WARANKA TCHINDI IYYE: FERIIYAN

Afrique laabey ciiti fuwo kan ga hagoy da innadammizey da alhoumma alhakey haouzouyan hinne no konda fondo a ma kande fahamey bareyan kanga koy gate waafaakey tira sanney fahama bon.

BIRISE WARANKA TCHINDI HAGGU: KAMBE DAQUEYAN,DAHIRANDIYAN DA FUROYAN

1-WAAFAAKEY TIRA WONE I GA DAN LAABEY KOULOU MA DAHIRANDI I MA YEGA KAMBE DAQUE A GA WODIN BANDA LAABOU KOULOU KAN GABA NO GA FURO WONE MO DA MEREY TIRA NA TABBATANDI.

2-TIREY KAN GA TABBATANDI DAHI- RANDIYANO DA MO FUROYANO I GA I GUISSI NO AFRIQUE LAABEY KUNDA BERO UNION AFRICAINE SATA JINE BORA DO.

BIRISE WARANKA TCHINDI EGGA: I MA SINTINE GA GOY DA

1-WAAFAAKEY TIRA WONE I GA SINTINE GA GOY DA ALWATI BANDA KAN I NA DAHIRANDIYAN TIRA WEYTCHINDIGOUWANTA GUISSI.

2-LAABOU KOULOU KAN FURO WAAFAAKEY TIRA RA I SINTINE GA GOY DA BANDA , A GA SINTINE GA GOY DA LOCATCHO KAN TCHINE A NA INGA FURO TIRA GUISSI.

3-UNION AFRICAINE SATA JINE FUNA INGA NO GA TONANDI AFRIQUE LAABEY DO KAN I SINTINE GA GOY DA WAAFAAKEY TIRA.

BIRISE WARANZATA: DIIYAN DA HANSSAYAN

1-LAABOU KOULOU NO GA HINGA KANDE INGA DIYANO DA NAN KAN GA BA HANSSAYAN WAAFAAKEY TIRA RA.

2-DIIYANYEY DA HANSSAYANEY I GA I HANTOUME GA SAMBA UNION AFRI- CAINE SATA JINE FUNA SE INGA MO MA LAABEY KABARANDI DA JIRBI WAR- ANZA DA TCHARE GAMERA.

3-LAABOU KOYEY MARGA MO GA DIIYANEY GOUNA , GA I TABBATANDI.

About this version

RFLD translated the Maputo Protocol into Zarma in 2022 under the project “Tous pour le Protocole de Maputo” in Niger, with the support of the Swedish International Development Cooperation Agency (Sida). An audio version is also available.

The text was extracted from the PDF booklet and lightly formatted for the web. Some line breaks or headings may differ from the print version. The PDF remains available for download. Corrections: programs@rflgd.org.

Learn more: Maputo Barometer · free online course · all languages

SharefXinWA
Stay close to the movement.
Field notes, data releases and calls for proposals, in English or French. No more than one email a month.

Stand with African women. Your support moves resources to the frontline.Partner with usDonate